HISTORIA

Najcenniejszym zabytkiem potwierdzającym wielowiekową historię Jeleśni jest Stara Karczma. Jest to jedna z ostatnich oryginalnych karczm w tej części Europy, należąca do najstarszego typu karczmy polskiej o konstrukcji zrębowej oraz cennych walorach historycznych i kulturowych. Data wybudowania karczmy z drzewa modrzewiowego jest trudna do ustalenia. Pewne jest, że w 1608 roku Mikołaj Komorowski założył w Jeleśni folwark, a w niedługim czasie wybudowano okazałą karczmę pańską, która przetrwała do naszych czasów. Z inwentarza dóbr żywieckich z 1712 roku wynika, że karczmarzem w karczmie był Szymon Pietrzyca. W czasach zaboru austriackiego od 1809 roku karczma była własnością Habsburgów. Około 1900 roku Antoni Witek wydzierżawił karczmę od aryksięcia Karola Stefana, natomiast w 1912 roku wykupił ją od niego. W 1968 roku Spółdzielnia Turystyczno-Handlowa "Pilsko" kupiła Starą Karczmę od rodziny Witków i jest jej prawnym właścicielem do dnia dzisiejszego.

Karczmę usytuowano przy szlaku handlowym prowadzącym z Żywca na Słowację, obok skrzyżowania dróg, w pobliżu kościoła św. Wojciecha. Jest to budynek parterowy o dwóch skrzydłach umieszczonych pod katem prostym, frontem zwrócony na wschód. Karczma przykryta jest olbrzymim dachem łamanym polskim z gontów z dymnikami. Jej obszerne wnętrze posiada klasyczny podział sal z mocno wyeksponowaną szynkownią zwaną także izbą główną czyli sala zabawową. W niej znajdowała się tzw. stolica czyli miejsce dla kapeli. Górale zasiadali w Karczmie za prostymi drewnianymi stołami na ławach i stołkach. Po prawej stronie wejścia do sieni było małe pomieszczenie, gdzie sprzedawało się mięso i wędliny. Antoni Witek prowadził także rzeźnictwo. Na końcu w przedłużeniu sieni przejazdowej znajdował się "stanem" czyli wozowania dla koni, bryczek i sań. Za obrzeżem Karczmy od strony drogi do Sopotni stała duża lodownia z desek, izolowana trocinami, do której w zimie zwożono z rzeki Koszarawy 200 sanek lodu, który topił się stopniowo i przetrzymywał całe lato. W lodowni przechowywało się piwo, mięso i artykuły spożywcze. Przed Karczmą znajdowała się studnia z dobrą wodą, którą pojono odpoczywające konie.

Karczma pełniła ważna rolę w życiu wsi. Karczmarz werbował i pośredniczył przy werbunku górali do robót przy wyrębie i spławianiu drzewa. W karczmie często odbywały się wesela, wówczas przez kilka godzin jedzono, pito i tańczono przy dźwiękach orkiestry, składającej się z dudów i skrzypiec. Kapela siedziała na 2 deskach umieszczonych w rogu sali. Jako ciekawostkę należy dodać, iż dość często w Karczmie w dni powszednie znajdywało się kilka wesel, każde ze swoją orkiestrą, każda z nich grała na swoja nutę, przy której w tłoku tańczyło się głównie obertasy z przyśpiewkami. Przy tej okazji nie obyło się bez bijatyk, które zaczynały się w Karczmie a kończyły na zewnątrz. Kiedy w niedziele odbywały się chrzty w kościele, goście i kumotrowie przybywali do karczmy z ochrzczonymi dziećmi, układając maleństwa na jednym dużym stole - nieraz było ich kilkanaście. Odbywały się także piesze pielgrzymki ze Słowacji do Kalwarii Zebrzydowskiej i Częstochowy. Pielgrzymi przychodzili wieczorem, noc spędzali w Karczmie na podłodze, a po spożyciu śniadania wcześnie rano wychodzili, idąc dalej pieszo lub pociągiem z pielgrzymką. We wtorek w rynku Jeleśni odbywał się targ. Karczma pełna była wówczas handlarzy, którzy chętnie się w niej stołowali. W karczmie oprócz wesel odbywały się również zabawy, stypy; tu zatrzymywali się podróżni na nocleg. Karczma była jedynym miejscem rozrywki dla młodych i starszych. W niedzielę w karczemnej izbie bawili się wszyscy mieszkańcy wsi. Za honor uchodziło spicie się i towarzystwa do nieprzytomności.

Pod koniec XIX wieku, kiedy karczma była dobrem Habsburgów serwowano w niej dania na modłę restauracji wiedeńskich i stosowano przepisy kulinarne z XIX-wiecznych książek kucharskich. Tradycyjne jadło góralskie stało się modne w okresie Drugiej Rzeczypospolitej, podawano wówczas potrawy zwyczajowe dla miejscowej ludności.

Goście karczmy wywodzili się różnych kręgów a w szczególności byli to mieszkańcy Jeleśni i okolicznych wsi, przybysze przejeżdżający szlakiem Polska-Słowacja, w okresie zaboru austriackiego żołnierze i oficerowie w czasie przemarszu, Wojsko Polskie w okresie manewrów, handlarze, którzy przyjeżdżali na wtorkowy targ w rynku Jeleśni, letnicy z różnych okolic Polski po 1920 roku. W latach 20-tych turyści przyjeżdżali różnymi środkami lokomocji. W Karczmie odpoczywali pierwsi turyści udający się na Pilsko i Babią Górę.

Zachodzili do Starej Karczmy zbóje: Wojciech Mizia – harnaś, Mateusz Klimczak oraz najsłynniejszy zbójnik Żywiecczyzny Fiodor Proćpok. Wśród grupy gości nie mogło zabraknąć prekursora turystyki górskiej, inicjatora i budowiczego schroniska turystycznego na Hali Miziowej, prof. Kazmierza Sosnowskiego. Karczma gościła wielu wybitnych ludzi pióra, wśród nich krakowskiego poetę i pisarza Jalu Kurka. Właśnie on zauroczony pięknem Jeleśni i okolicy umiejscowił akcję swojej powieści pt. "Janosik" w realiach naszej miejscowości.

Okres II wojny światowej odcisnął swoje piętno na stanie zabytku. Karczma w czasie wyzwoleńczej ofensywy w lutym 1945 roku trafiona została artyleryjskim pociskiem, który przyniósł szereg zniszczeń. Gruntowny remont Starej Karczmy miał miejsce w latach sześćdziesiątych i wtedy to jako materiałów rekonstrukcyjnych użyto elementów pozyskanych z krakowskich Sukiennic. Środkowy strop (tragarz) znajdujący się w dużej sali pochodzi właśnie z Sukiennic.

Czas upływa niczym woda niesiona przez tak liczne górskie potoki wypływające spod szczytów Pilska i Babiej Góry a Karczma stoi przy drodze i otwiera swoje podwoje serdecznie zapraszając wszystkich turystów, wędrowców, głodnych i spragnionych. Wizyta w Starej Karczmie jest także podróżą w miniony czas, którego ślady coraz trudniej nam już odnaleźć.

rolex replica porsche design replica omega racing replica hublot big bang skeleton replica patek philippe grand complication replica replica chopard imperiale ulysse nardin freak replica replica hublot ferrari replica omega de ville franck muller conquistador replica